در ميان برجسته‌ترين آثار معمارى اسلامى در اسپانيا مىتوان از مسجد جامع قرطبه و قصر الحمراء نام برد . 1 - 1 - 4 . مسجد جامع قُرطُبه : اين مسجد در سال 780 م به وسيلهء عبدالرحمن بنا گرديد ؛ و مورخان اسلامى آن را كعبهء مغرب ناميده و به آن احترام مىگذارند . جامع قرطبه يكى از بزرگ‌ترين بناهاى اسلامى اندلس به شمار مىرود . يك مورخ اروپايى آن را چنين توصيف كرده است : « عبدالرحمن اول اين مسجد را در اواخر قرن هشتم بنا نهاد و گمان غالب بر اين است كه مهندس و معمار اين مسجد خودش بوده و قصد داشته است كه بناى جديد را به طرح و نقشهء مسجد دمشق اما وسيع‌تر و عظيم‌تر برآورد و به زينت و آراستگى معبد سليمان در بيت‌المقدس كه آن وقت به منتها درجهء زيبايى معروف و دست تطاول روميان آن را برانداخته بود ، به پايان آورد . » « 1 » جامع مزبور به حق پس از اتمام ، از حيث عظمت و آراستگى سرآمد همهء معابد و ابنيهء مذهبى مشرق زمين شناخته مىشد . منارهء آن از سطح زمين چهل برابر قامت انسانِ ميانه بالا ، بلندى داشته است . گنبد متناسب و زيباى مسجد بر بالاى ديوار و جرزهاى استوار پوشيده شده از چوبهاى گران‌قيمت منبّت تعبيه گشته و از اطراف محاط به شبستان وسيعى مىشود كه هزار و نود و پنج ستون مرمر رنگارنگ به رديفهاى يك در ميان فضاى شبستان بر پا و آن وسعت عظيم را از جهت طول به نوزده رديف با چشمهء طاق عريض و از جهت عرض به 38 رديف با چشمهء تنگ‌تر تقسيم كرده است . « 2 » شگفت اينجاست كه پس از آن همه تخريب و ويرانى كه مسيحيان در حق اين مسجد روا داشته‌اند ، هنوز هم تماشاى شبستان رفيع آن بينندگان را به حيرت وامىدارد . در حالى كه همهء تزيينات مسجد به طور كامل از ميان برده شده ، اما محراب آن به طرزى اعجازآميز همچنان باقى است .

--> ( 1 ) . همان ، ص 354 ( 2 ) . همان